تالیف و ترجمه : عبداللطیف عبادی
شناخت دایناسورها بخشی از علمی هست که به آن دیرین شناسی ( پالیانتولوجی یا پالئونتولوژی ) گفته میشود . علم دیرین شناسی زیرمجموعهء علم زمین شناسی است . بقایای مربوط به دایناسورها در طول صدها میلیون سال گذشته تبدیل به سنگ شده اند . شناخت سنگها و تشخیص قدمت و میزان عمر آنها نیز بر عهدهء زمین شناسان هست . به همین دلیل بخشی از زمین شناسان که به آنها دیرین شناس می گوییم ، بجای تحقیق بروی سنگهای طبیعی ، روی بقایای جاندارانی پژوهش می کنند که میلیونها سال پیش زندگی می کرده اند و اکنون تبدیل به سنگواره و فسیل شده اند
از نظر علم زمین شناسی دایناسورها در عصری زندگی می کرده اند که امروزه به آن مزوزوییک می گوییم . این عصر از ۲۴۸ میلیون سال پیش شروع شده بود و تا ۶۵ میلیون سال پیش نیز ادامه داشت . به این ترتیب دایناسورها ۱۸۳ میلیون سال بروی کره زمین زندگی کردند
عصر مزوزوییک خود به سه دوران زمین شناسی تقسیم میشود که ترایاسیک ، جوراسیک ( ژوراسیک ) و کرتاسیوس تقسیم بندی میشود
دایناسورها در دوران ترایاسیک – یعنی از ۲۴۸ میلیون تا ۲۰۸ میلیون سال پیش – بوجود آمدند و شروع به تکامل کردند
دایناسورها در دوران جوراسیک – یعنی در ۲۰۸ تا ۱۴۴ میلیون سال پیش – به بزرگترین اندازهء خود رسیدند و بسیار عظیم الجثه شدند
دایناسورها در آخرین دوران حیات خود که کرتاسیوس نام دارد – یعنی از ۱۴۴ میلیون سال پیش تا ۶۵ میلیون سال پیش – به حداکثر تنوع رسیدند . یعنی انواع و اقسام دایناسورها در شکل و اندازه ها و گونه های مختلف بروی زمین زندگی می کردند
در دوران تریاسیک همهء قاره های جهان که اکنون جدای از هم هستند ، به هم پیوسته و یکی بودند . یعنی در دنیا یک قارهء بسیار عظیم وجود داشت که پنجه آ یا پانجا نامیده میشود
در دروان جوراسیک ( ژوراسیک ) که دایناسورها بسیار متنوع بودند ، قارهء پانجا دو قسمت شد و به دو قاره یکی در جنوب و دیگری در شمال کره زمین تبدیل گشت . زمین شناسان امروزه آن قارهء شمالی و جنوبی را لائوراسیا و گوندوانتا مینامند
در دوران مختلف عصر مزوزوییک قاره های جهان از هم دور شدند و برخی سرزمینها نیز دوباره به همدیگر نزدیک شدند . این جدایی ها و متصل شدنها باعث بوجود آمدن و یا متکامل شدن انواع جدیدی از دایناسورها شد
دایناسورها ۶۵ میلیون سال پیش در کره زمین از بین رفتند . دایناسورها در حوزهء کنونی کشور ایران نیز زندگی می کردند . من در مطالبی جداگانه ، هم دربارهء علت از بین رفتن نسل دایناسورها خواهم نوشت و هم دربارهء دایناسورهایی که در ایران کنونی زندگی می کردند توضیح خواهم داد
خیلی جالب بود
ممنون
خیلی جالب بود ، مرسی.
یک سوال :
شما گفتید که دایناسورها حدود ۱۸۳ میلیون سال بر روی کره ی زمین زندگی کرده اند .این زمان خیلی زیادی بوده برای سازگاری دایناسورها با شرایط مختلف اقلیمی.عجیبه که نسلشون کاملن از بین رفته باشه.
ایا در حال حاضر گونه ای داریم که بتونیم بگیم از نوادگان دایناسورها هستند؟
پاسخ : دایناسورها بیشتر از هر گونهء دیگری از جانوران روی کره زمین عمر کردند و طبیعتا” معنی اش این است که بیشتر از هر موجود دیگری قدرت سازگاری با محیط را داشتند . اما ۶۵ میلیون سال پیش ناگهان ناپدید شدند . هنوز علت دقیق انقراضشان مشخص نشده است
در حال حاضر تصور میشود پرندگان یا لااقل دسته ای از پرندگان – و از جمله غاز و اردک – از نوادگان نوعی از دایناسورها هستند . اما هنوز حلقه های مفقوده و رابط میان پرندگان و دایناسورها بدست نیامده است . در نتیجه این تئوری با قاطعیت اثبات نشده ، هر چند که با قاطعیت رد هم نشده است